1957

Ritme, lucht en ruimte over de vouw

‘The choice of typeface is the prime weapon in communication’, zegt artdirector Neville Brody in Helvetica, de documentaire over de gelijknamige letter. Het beroemde font werd in 1957 ontworpen door de Zwitsers Max Miedinger en Eduard Hoffmann als vernieuwing van de bestaande schreefloze letters. In dezelfde film stelt ontwerper Wim Crouwel dat de Helvetica een revolutie was. Voor het eerst was een letter ontdaan van alle handmatig gesneden lettervormen. Juist voor tijdschriften werd het ontwerp warm onthaald. Het was het begin van de moderne tijd. De Sovjet- Unie had al de Spoetnik gelanceerd en ‘space’ was definitief ‘the final frontier’. Nederland stond aan de vooravond van de roerige jaren zestig en prijsde zich gelukkig met het lied Tulpen uit Amsterdam. Maar Nederland had al een lange traditie van vooruitstrevend grafisch ontwerp met de affiches van de Groningse graficus Hendrik Werkman en het architectuurblad Acht en De Opbouw.

Russische invloed

De Rus Alexey Brodovitch wordt als de vader van de moderne artdirection beschouwd. In 1934 nam hij het Amerikaanse tijdschrift Harper’s Bazaar onder handen. Met een selecte groep beeldmakers als Cassandre, Salvador Dali, Cartier Bresson, Man Ray, Richard Avedon en Irving Penn stuurde hij visueel het tijdschrift aan. Met zijn layouts introduceerde hij de spread. Voor die tijd werd er namelijk niet ’over de vouw’ gegaan. Hij gaf het tijdschrift ritme, lucht en ruimte.
In Nederland had hij voor het eerst invloed in het magazine Twen/Taboe (de voorloper van het latere Avenue) uit 1961. Met de artdirectors John van ‘t Klooster en vooral Dick de Moei kreeg vooral Avenue een moderne vormgeving met brutale typografie en vlakverdeling
Vanaf 1980 hebben internationale artdirectors als Neville Brody (The Face, Arena), Fabien Baron (Interview, Vogue), Tibor Kalman (Interview, Colors) en David Carson (Ray Gun) grote invloed gehad op Nederlandse tijdschriften. Andersom genieten Nederlandse ontwerpers als Rudy VanderLans (Emigre), Job van Bennekom (Fantastic Men) en Anton Beeke weer  aanzien in het buitenland. Bij de Nederlandse tijdschriften zorgden Hans Wolf, Paul Röben en Jan van Halm in die tijd voor vernieuwing.

Door de digitalisering van het grafische vak is het werk van de vormgever en artdirector in elkaar geschoven. Maar ironisch genoeg is in de digitale media weer tijdschrift artdirection nodig. De programma’s voor animatie en editing zijn zo specialistisch dat de artdirector los van het beeldscherm komt. En daarom kan hij weer nadenken over de ‘look and feel’ van een medium.

Pieter Schol

Verder: *Artdirectors onderverdeeld *Invloed Blad op artdirection *Restyling *Complottheorie

Artdirection

Het beroemde letterfont Helvetica werd in 1957 ontworpen als vernieuwing van de bestaande schreefloze letters en betekende een doorbraak in de tijdschriftenvormgeving. Op het vakgebied van de artdirection kwam en komt heel veel vanuit het buitenland.