1867

Op zoek naar een platform

Waar komen al die verschillende tijdschriftconcepten vandaan? Het denkproces begint vaak, omdat iemand ‘voelt dat er een verandering in de lucht zit’. Zo’n verandering van maatschappelijke opvattingen vraagt om een platvorm voor het mobiliseren van medestanders of het hekelen van tegenstanders. In de kraamkamer wordt dan geschaafd aan de plannen die het meest doelmatige communicatiemiddel in druk moeten opleveren: zo wordt dan een tijdschrift geboren.
Met name de verzuiling met haar godsdienstige, politieke en levensbeschouwelijke verschillen vond in tijdschriften een platform. De orthodox-protestanten en gereformeerden hanteerden een felle kritische toon in De Spiegel (1906-1969). Voor katholieken was het gezin de hoeksteen van de samenleving. Dat werd duidelijk in de Katholieke Illustratie (1867-1967), een weekblad dat het heel lang volhield en in 1968 als Illustratie het katholieke verleden achter zich liet. Ook het wegvallen van maatschappelijke tegenstellingen kan nieuwe bladen opleveren. De Katholieke Illustratie werd in 1968 samengevoegd met Revue. Zo ontstond Nieuwe Revu. Ook de combinatie in 1990 van het katholieke opinieweekblad De Tijd (verschenen sinds de opheffing van het dagblad De Tijd in 1974) met de links liberale Haagse Post (1913) onder de titel HP/De Tijd laat dat zien.

De tijdgeest

Toen in 1785 De Dames-Post werd gelanceerd, waren er nog te weinig emancipatorisch gezinde lezeressen om langer dan een half jaar te kunnen bestaan. Een wat langer leven had Pénelopé (1821-1835). Dit maandblad was gewijd aan handwerken en literatuur. Anna Barbara van Meerten-Schilperoort vulde het blad voornamelijk zelf. Het wordt het eerste succesvolle damesblad voor beschaafde meisjes en jeugdige moeders genoemd en bleef - met een geringe oplage van 600 exemplaren - bijna vijftien jaar bestaan. Tijdens de eerste feministisch golf namen Onze Roeping en Ons Streven het in 1870 op voor de rechten van de vrouw. Tijdens de tweede feministische golf kwam in 1972 Koninklijke Van Gorcum & Comp.  met het ‘radicale’ vrouwenblad Opzij op de tijdschriftenmarkt (zie ook het hoofdstuk Emancipatie). Succesvol werd dit nieuwe blad pas, toen de links georiënteerde Weekbladpers, de uitgeverij van onder andere Vrij Nederland, het overnam.  De feministische tijdschriftpers  kreeg een levenslustige variant in Viva. De Opzij op de koffietafel en de Viva eronder, zo werden deze concurrenten in levensstijl wel getypeerd.
Er zijn ook bladen waarvan het concept zich onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen heeft aangepast. Eigen Huis& Interieur was oorspronkelijk het klantenblad Ons Eigen Huis (1952-1967) van Bouwfonds Nederlandse Gemeenten. Het werd eerst uitgebreid met woontips en daarna ontwikkelde het zich tot een interieurglossy. Zo verging het ook Psychologie Magazine. Dat was tot 1995 een vakblad voor psychologen. Daarna ontwikkelde het zich vanwege de toenemende belangstelling voor geestelijke volksgezondheid en individueel psychisch welbevinden tot een succesvol publieksblad.

Wilbert van der Heijden

Verder:*Uit protest *Vanuit een rubriek *Buikgevoel *Special Interest *Verenigingsbladen *Licenties

Kraamkamer

Tijdschriftconcepten hebben hun oorsprong in diverse kraamkamers. Die van de Katholieke Illustratie is duidelijk: de naam en deze cover uit 1885 spreken voor zich. Naast maatschappelijke stromingen, de tijdgeest en speciale interesses zijn er commerciële ‘laboratoria’ voor lanceringen.