1883

Het tijdschrift als podium voor de fotograaf

Het is nauwelijks nog voor te stellen: een tijdschrift zonder foto’s. Maar tijdschriften waren er al voordat de fotografie rond 1840 werd uitgevonden. Na die uitvinding duurde het nog veertig jaar voordat foto’s in tijdschriften gepubliceerd konden worden. Dat lukt door middel van het halftoon-procedé. Kenmerkend voor deze methode is het raster van zwarte puntjes, waarmee het mogelijk werd de grijstonen van een foto op goedkope wijze massaal te reproduceren. In Nederland plaatste het tijdschrift Eigen Haard in 1883 de allereerste foto bij een artikel met gebruikmaking van dit halftoon-procedé.
De enorme populariteit dankt de fotografie aan het vermogen om de werkelijkheid realistisch en gedetailleerd weer te geven. Een foto lijkt bedrieglijk echt. Zien is geloven en de basis van dat geloof is fotografie. De journalistieke bewijslast werd daarmee op de schouders van de fotograaf gelegd.
Zodra de techniek het toeliet werd het tijdschrift de natuurlijke bondgenoot van de fotograaf. Tijdschriften als Het Leven, de Katholieke Illustratie en Revue (in 1968 gingen de beide laatste titels samen verder als Nieuwe Revu), Panorama, hebben de fotografie – en vooral de fotoreportage – een centrale plaats in hun bladformule gegeven.
Het geïllustreerde tijdschrift met pagina’s vol foto’s en fotoreportages ontstond tussen de twee wereldoorlogen in Duitsland. Daar werd al vroeg geëxperimenteerd met visuele en redactionele mogelijkheden van het beeldverhaal. Veel van die fotografen en vormgevers vluchtten naar buitenlandse tijdschriften, zoals de Picture Post in Engeland en het legendarische Life in de Verenigde Staten. Daar werd deze ontwikkeling voortgezet.

Belangrijk

Wat de Nederlandse tijdschriftfotografie betreft is Avenue (vanaf 1965) het meest markante tijdschrift. Avenue is het idee van Joop Swart (1925-1994), een bevlogen bladenmaker met een groot hart en oog voor fotografie. Swart was ook jarenlang de stuwende kracht achter World Press Photo. Hij voelde instinctief aan hoe belangrijk fotografie is voor een modern tijdschrift en de lezers ervan.
De afgelopen vijftig jaar is fotografie voortdurend veranderd. Onder invloed van de techniek is de overstap gemaakt van zwart/wit naar kleur en van analoog naar digitaal. In 1990 bracht het Amerikaanse softwarebedrijf Adobe de eerste versie van het beeldbewerkingprogramma Photoshop op de markt. Hiermee kon de kwaliteit van fotografie in tijdschriften achteraf nog worden verbeterd. Uiteraard hadden deze ontwikkelingen grote gevolgen voor het vak.

Adriaan Monshouwer

Verder: *Zo ging het vroeger *Plato *Snapshot *Polaroid

Fotografie

De allereerste foto verscheen in het tijdschrift Eigen Haard in 1883. Foto's werden in de loop van de jaren het onbetwiste kenmerk van tijdschriften. De technische ontwikkelingen zorgden voor steeds meer artistieke mogelijkheden.