1976

Onthullend!

Een journalistieke primeur of ‘scoop’ zorgt vaak voor de nodige opschudding. Zo’n succes is meestal het gevolg van gedegen onderzoeksjournalistiek, een specialisme waarmee de gedrukte pers altijd zeer vertrouwd is geweest. Vooral in de jaren zeventig en tachtig werden er bij de nieuws- en opiniebladen speciaal redacteuren opgezet. De uitgever keek bij een echte primeur niet al te nauw naar het aantal benodigde pagina’s.
Omdat tijdschriften niet bekend staan om hun actuele nieuwswaarde, wordt al gauw gedacht dat van die kant geen primeurs te verwachten zijn. Bladerend in tijdschriften uit het verleden is het tegendeel waar. Voor een historische primeur zorgde hoofdredacteur Hans Knoop van het opinieblad Accent (1968-1978). Toen in juli 1976 de Blaricumse miljonair Pieter Menten kunstwerken wilde laten veilen, werd hoofdredacteur Hans Knoop van het opinieblad Accent vanuit Israël getipt dat het om in 1943 geroofde kunstwerken zou gaan. Vervolgens ontdekte Accent het oorlogsverleden van Menten als SS-er in Polen. Nederland was verbijsterd toen in november bleek dat Menten verdwenen bleek te zijn, juist één dag vóórdat de rijksrecherche hem had willen arresteren. Maar dankzij het speurwerk van alweer Hans Knoop werd Menten in december alsnog gearresteerd in Zürich.
Voor de kenners was dit een scoop van Accent, maar de affaire kreeg pas landelijke bekendheid toen het televisieprogramma Tros-Aktua er aandacht aan ging besteden. Dat effect op de publieke opinie was begrijpelijk. Tijdschriftredacties schakelden daarom steeds vaker bij een primeur een tv-zender in, om zodoende de bronvermelding gegarandeerd te krijgen (en de verkoop van het tijdschrift te stimuleren).

Handen Thuis

Het maatschappelijk effect kon overigens bij een redactie prevaleren boven eigen roem. Een onthullende reportage in Viva in 1981 over ‘ongewenste intimiteiten op het werk’ leidde tot kamervragen, moties en een nota van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ruim 86 procent van de vrouwen bleek last te hebben van handtastelijke bazen of collega’s. De schokkenden resultaten van dit onderzoek werden door een Viva-redacteur gepresenteerd tijdens Sonja’s Goed Nieuws Show. Als gevolg daarvan werd de Stichting Handen Thuis opgericht en kwam er wet- en regelgeving om aan deze praktijken een einde te maken.
Een primeur kan extern dus zorgen voor extra naamsbekendheid en extra verkoop van een tijdschrift, intern kan het scoren van een primeur rekenen op de waardering van collega’s.

Kees Schiferli

Verder: *Spraakmakende tijdschriftprimeurs * De Margarite-affaire

Primeurs

De affaire rond oorlogsmisdadiger Pieter Menten was een primeur van de hoofdredacteur van het weekblad Accent. Het is een van de voorbeelden waarbij tijdschriftjournalistiek tumult veroorzaakte.