1991

Afscheid van cicerolat, gum en donkere kamers

Eerst schreven journalisten hun stukken met kroontjespen en inkt, later volgden de typemachines. Het is moeilijk voor te stellen, maar nog tot 1985 stonden de redactiebureaus er vol mee. Een tekst werd getikt op een vel papier met een aantal doorslagen. Met pen werden daarop door de eindredactie de correcties aangebracht. Daarna werd de tekst overgetikt om schoon naar de zetterij te kunnen worden verstuurd, waar de tekst opnieuw op de zetmachine werd ingetikt.
Vormgevers maakten hun layouts in die tijd nog met wrijfletters, potloden, gummetjes en een cicerolat. Dia’s werden in een donkere kamer onder een vergrotingskoker gelegd en op de juiste uitsnede ingeschetst op het layout-vel. De tekstlengte werd ruw berekend. Om de tekst passend te maken maakten sommige redacties op de zetterij gebruik van een speciale redacteur.
De automatisering van de afgelopen 25 jaar heeft dit proces ingrijpend veranderd. Het proces gaat nu sneller en goedkoper.
Voor de eerste stap zorgden de  tekstverwerkers. Deze enorme, luid brommende apparaten maakten het schrijven veel gemakkelijker. Er zat namelijk een deleteknop op. Een tikfout was zo weg en je kon stukken tekst verschuiven. Via een grote, toen nog slappe flop ging de tekst verder het proces in. Overtikken was niet meer nodig.

Apple Mac

Er was echt sprake van een revolutie toen enkele jaren later vormgevers hun opmaakcomputers kregen. Hierop kon tegelijkertijd met tekst en beeld worden gemanipuleerd. Het is opmerkelijk dat deze computers niet ontwikkeld zijn in de grafische industrie. Apple’s kwamen uit de kantooromgeving.
De donkere kamer werd afgebroken. Opgegroeid met potlood en papier was het voor de vormgevers wennen aan de nieuwe situatie: een scherm voor hun neus en een muis in hun hand. Naast creatieve vaardigheden werd nu ook kennis van de opmaakprogramma’s belangrijk. Een Mac kan alles, maar je moet wel weten hoe.
Redacteuren werken tegenwoordig op pc’s met daarop toegang tot internet en e-mail. Het onderlinge tekstverkeer met eindredactie en vormgeving gaat digitaal. Met de komst van de digitale fotografie geldt dat ook voor het beeld. De redactie levert complete layouts aan de drukker. Het hele pre-press proces dat vroeger bij de lithograaf en de drukker plaatsvond, is stap voor stap geautomatiseerd en overgeheveld naar de redactie. Dat heeft het vak maar ook de functie van vormgever veranderd.
Door deze automatiseringsslag verloopt het hele productieproces principieel anders. Bladenmakers zijn niet langer afhankelijk van wat er in het natraject gebeurd. Ze zijn zelf eindverantwoordelijk.

Koos de Boer

Verder: *Invloed op vormgeving *All-in-one

Automatisering

De komst van pc’s en mac’s heeft het vak van bladenmaken rigoreus veranderd. Er verdwenen stappen uit het productieproces en dus verdwenen er ook banen. Maar door de automatisering konden tijdschriften sneller en goedkoper worden gemaakt.